Pytania jawne na maturę ustną z polskiego 2027: lista 76 zadań z konspektami
Pytania jawne na maturę ustną z polskiego w 2027 r. to te same 76 zadań co rok wcześniej. CKE ogłosiła tę listę 30 sierpnia 2024 r. na trzy lata: 2026, 2027 i 2028. Z niej wylosujesz pierwsze zadanie w zestawie. Niżej znajdziesz wszystkie zadania w brzmieniu z komunikatu (CKE nazywa je zadaniami jawnymi), pogrupowane według lektur, a przy każdym krótki konspekt: od czego zacząć, na jakie sceny się powołać i jaki kontekst wybrać.
Pytania jawne 2027 w skrócie
- Ta sama lista co w 2026 r. 76 zadań z komunikatu dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. obowiązuje w latach 2026–2028, także w terminie dodatkowym i poprawkowym.
- Każde zadanie dotyczy lektury obowiązkowej z zakresu podstawowego, od Biblii po „Podróże z Herodotem”. Najwięcej zadań mają „Dziady” cz. III (9) oraz „Lalka” i „Przedwiośnie” (po 6).
- Każde polecenie kończy się zdaniem „W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst”. Bez kontekstu dostaniesz za treść wypowiedzi najwyżej połowę punktów.
- Zadanie jawne to tylko pierwsza część zestawu. Drugie zadanie poznasz dopiero na egzaminie.
- Ustna w 2027 r. potrwa od 7 do 29 maja. Dzień i godzinę Twojego egzaminu wyznacza szkoła.
Jak wygląda zadanie jawne na maturze ustnej
Na ustnej losujesz zestaw z dwoma zadaniami. Zadanie 1. sprawdza znajomość lektury obowiązkowej i zawsze pochodzi z listy zadań jawnych. Zadanie 2. jest niejawne: dostajesz tekst literacki, nieliteracki albo obraz i na jego podstawie omawiasz zagadnienie z literatury, sztuki lub języka.
Każde zadanie jawne ma tę samą budowę. Najpierw jest zagadnienie w formie twierdzenia albo pytania, np. „Motyw samotności” albo „Czym dla człowieka może być wolność?”. Potem wskazanie lektury, a na końcu stałe zdanie o kontekście. Przy lekturach poznawanych we fragmentach polecenie mówi o „znanych Ci fragmentach”.
CKE zastrzega, że lista nie wyczerpuje tematyki lektur. Problematykę tych samych utworów sprawdza też część pisemna, również w zakresie, którego komunikat nie obejmuje.
| Etap | Co robisz |
|---|---|
| Przygotowanie do 15 minut | Przygotowujesz się do obu zadań. Możesz zapisać plan wypowiedzi, konspekt albo notatki. |
| Wypowiedzi do 10 minut | Mówisz o obu zadaniach i możesz zacząć od dowolnego. Komisja nie przerywa, chyba że skończy się czas. |
| Rozmowa do 5 minut | Komisja zadaje od 1 do 3 pytań związanych z Twoimi wypowiedziami. Co najmniej jedno dotyczy Twojego zdania o omawianym problemie. |
W czasie egzaminu nie możesz korzystać ze słowników ani innych pomocy, a komisja nie wyjaśnia poleceń. Pytania w rozmowie nie mogą dotyczyć faktograficznych szczegółów z lektury.
W 2027 r. ustna z polskiego potrwa od 7 do 29 maja (17 dni egzaminacyjnych), termin dodatkowy przypada na 7–9 czerwca, a poprawka na 24 sierpnia. Wszystkie terminy i budowę całego egzaminu zebraliśmy w artykule Matura z polskiego 2027.
Za co dostajesz punkty na ustnej
Za całą ustną możesz dostać 30 punktów, a żeby zdać, potrzebujesz 9, czyli 30%. Egzaminatorzy oceniają cztery rzeczy.
| Kryterium | Punkty |
|---|---|
| Treść wypowiedzi monologowych | 16, po 8 za każde zadanie |
| Kompozycja wypowiedzi | 4, po 2 za każde zadanie |
| Treść wypowiedzi w rozmowie | 6 |
| Zakres i poprawność języka | 4 |
W zadaniu jawnym najważniejsze jest więc 8 punktów za treść. Od 5 do 8 punktów możesz dostać tylko wtedy, gdy omówisz zagadnienie na podstawie lektury i przywołasz kontekst przynajmniej częściowo funkcjonalnie, czyli trafnie dobrany do tematu. Jeśli kontekstu zabraknie, dostaniesz najwyżej 4 punkty. To, ile punktów z danego przedziału, zależy od argumentacji (bogata, zadowalająca albo powierzchowna) i od liczby poważnych błędów rzeczowych.
Za wypowiedź dostaniesz 0 punktów, jeśli w ogóle nie odniesiesz się do lektury z polecenia, będziesz mówić nie na temat, popełnisz błąd kardynalny albo co najmniej trzy poważne błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to nieznajomość fabuły albo losów głównych bohaterów lektury czytanej w całości, np. pomylenie biografii dwóch postaci. Przy lekturach poznawanych we fragmentach takiego błędu nie ma. Zero za treść oznacza też zero za kompozycję tej wypowiedzi.
Kontekst i kompozycja
Kontekstem może być m.in. inny utwór literacki, historia literatury, charakter epoki, biografia autora, film albo spektakl, obraz lub utwór muzyczny, mitologia, Biblia, religia, historia, filozofia oraz sprawy polityczne i społeczne. Wystarczy przywołać go trafnie, nie musi rozwijać tematu. W konspektach podajemy przykładowe konteksty, ale wybór należy do Ciebie.
Za kompozycję dostaniesz 2 punkty, jeśli wypowiedź ma wstęp, część zasadniczą i zakończenie, a całość jest logiczna. Dlatego każdą odpowiedź warto ułożyć według prostego schematu: teza, 2–3 argumenty z lektury, kontekst i wniosek.
Pytania jawne 2027: lista lektur i numery zadań
Zadania w komunikacie CKE są ułożone według lektur. Kliknij tytuł, żeby przejść do zadań i konspektów.
Przy każdym zadaniu podajemy pełne polecenie z komunikatu CKE, a pod nim konspekt i przykładowy kontekst. Konspekt pomaga zacząć, ale na egzaminie mów własnymi słowami. Pełne opracowania ze wstępem, rozwinięciem i zakończeniem są w naszych kursach, o czym piszemy niżej. Pełną listę lektur obowiązkowych znajdziesz w artykule Lektury obowiązkowe na maturę 2027.
Starożytność: zadania 1–9
Biblia (fragmenty): zadania 1–3
1. Motyw cierpienia niezawinionego
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Księgi Hioba. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Hiob jest sprawiedliwy, a mimo to traci majątek, dzieci i zdrowie, bo Bóg pozwala szatanowi wystawić go na próbę. Pokaż jego drogę: od pokornego „Dał Pan i zabrał Pan” przez skargę i spór z przyjaciółmi, którzy widzą w cierpieniu karę za grzechy, do pokory wobec Boga, którego zamysłów człowiek nie pojmie.
Kontekst: „Dżuma” Alberta Camusa, w której śmierć niewinnego synka sędziego Othona zmienia to, co ojciec Paneloux mówi o cierpieniu.
2. Człowiek wobec niestałości świata
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Księgi Koheleta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Kohelet powtarza: „marność nad marnościami – wszystko marność”. Bogactwo, mądrość i praca przemijają, a pokolenia odchodzą jedno po drugim. Z tej obserwacji nie wynika jednak rozpacz, bo mędrzec radzi cieszyć się każdym dniem, pracować i pamiętać o Bogu.
Kontekst: fraszka „O żywocie ludzkim” Jana Kochanowskiego, według której „fraszki to wszytko”, co człowiek myśli i robi.
3. Wizja końca świata
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Apokalipsy św. Jana. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Apokalipsa pokazuje koniec świata jako ciąg katastrof: otwarcie siedmiu pieczęci, czterech jeźdźców, plagi i walkę ze Smokiem i Bestią. Zagłada nie jest jednak ostatnim słowem. Po sądzie przychodzi nowe niebo i nowa ziemia oraz Nowe Jeruzalem, więc ta wizja niesie nadzieję.
Kontekst: „Piosenka o końcu świata” Czesława Miłosza, w której koniec świata przychodzi w zwykły dzień i nikt go nie zauważa.
Jan Parandowski, „Mitologia”, cz. I Grecja: zadania 4–6
4. Poświęcenie się w imię wyższych wartości
Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najlepszym przykładem jest Prometeusz, który daje ludziom ogień wykradziony bogom, choć naraża się w ten sposób Zeusowi. Za karę zostaje przykuty do skały na Kaukazie, a orzeł wyjada mu odrastającą wątrobę. Od jego imienia mówimy o postawie prometejskiej, czyli buncie i ofierze w imię dobra innych.
Kontekst: ofiara Chrystusa z Ewangelii albo Konrad z „Dziadów” cz. III, który mówi, że kocha i cierpi „za miliony”.
5. Problematyka winy i kary
Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Mity pokazują, że bogowie surowo karzą pychę i nieposłuszeństwo. Prometeusz cierpi za kradzież ognia i oszukanie Zeusa przy podziale ofiary, Tantal za to, że podał bogom do stołu własnego syna, a Niobe traci dzieci, bo chełpiła się nimi przed matką Apollina i Artemidy. Warto zapytać, czy każda z tych kar była sprawiedliwa.
Kontekst: wygnanie Adama i Ewy z raju w Księdze Rodzaju.
6. Miłość silniejsza niż śmierć
Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Orfeusz po śmierci Eurydyki schodzi do Hadesu i śpiewem wzrusza władców podziemi. Może zabrać żonę, jeśli nie obejrzy się za siebie, ale tuż przed wyjściem odwraca głowę i traci ją na zawsze. Sama wyprawa do świata zmarłych pokazuje jednak, że miłość każe przekroczyć granicę, której żywi nie przekraczają.
Kontekst: „Romantyczność” Adama Mickiewicza, w której Karusia wciąż widzi zmarłego Jasieńka, albo Jadwiga Barykowa z „Przedwiośnia”, która poświęca się dla syna aż do śmierci z wycieńczenia.
Homer, „Iliada” (fragmenty): zadanie 7
7. Heroizm jako postawa człowieka w zmaganiu się z losem
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Iliady Homera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Hektor zostaje przed murami Troi, choć rodzice błagają go, żeby się schronił. Na widok Achillesa w pierwszej chwili ucieka, ale w końcu staje do walki, wiedząc, że zginie. To heroizm człowieka, który zna swój los i mimo to wypełnia obowiązek wobec miasta.
Kontekst: doktor Rieux z „Dżumy” Alberta Camusa, który walczy z zarazą bez pewności zwycięstwa.
Sofokles, „Antygona”: zadania 8–9
8. Prawa boskie a prawa ludzkie
Omów zagadnienie na podstawie Antygony Sofoklesa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Kreon zakazuje pochówku Polinika, który najechał Teby, a Antygona i tak grzebie brata, bo prawo bogów i obowiązek wobec rodziny stawia wyżej niż rozkaz władcy. Oboje mają swoje racje, więc to konflikt tragiczny. Antygona ginie, a Kreon, który ustępuje za późno, traci syna i żonę.
Kontekst: „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, w której Raskolnikow stawia własną teorię ponad przykazaniem „nie zabijaj” i przekonuje się, że sumienia nie da się oszukać.
9. Człowiek wobec przeznaczenia
Omów zagadnienie na podstawie Antygony Sofoklesa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Antygona pochodzi z rodu Labdakidów, nad którym ciąży klątwa. Jej ojciec Edyp, uciekając przed przepowiednią, właśnie ją wypełnił. Wobec zakazu Kreona bohaterka może wybrać tylko między dwoma nieszczęściami, a mimo to sama decyduje, którą drogą pójdzie.
Kontekst: „Makbet” Williama Szekspira, w którym przepowiednia czarownic rozbudza ambicję bohatera, ale zbrodnie są już jego wyborem.
Średniowiecze: zadania 10–12
„Lament świętokrzyski” (fragmenty): zadanie 10
10. Motyw cierpiącej matki
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Lamentu świętokrzyskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Maryja stoi pod krzyżem i zwraca się do ludzi, do Syna i do archanioła Gabriela, który zwiastował jej kiedyś radość. Choć jest świętą, mówi jak każda zrozpaczona matka: używa czułych zdrobnień, żali się, że nie może pomóc umierającemu dziecku, i prosi matki, by modliły się o to, żeby nie spotkało ich takie cierpienie.
Kontekst: mit o Demeter, która w „Mitologii” Parandowskiego po porwaniu Persefony pogrąża się w żałobie, a z nią cała przyroda.
„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” (fragmenty): zadanie 11
11. Motyw tańca śmierci
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Mistrz Polikarp prosi Boga, by mógł ujrzeć śmierć, i widzi przerażającą postać: wychudłą, nagą kobietę z kosą. Śmierć wylicza ludzi wszystkich stanów, od duchownych i możnych po kupców i chłopów, i zapowiada, że nikogo nie oszczędzi. Tak utwór realizuje myśl danse macabre, według której wobec śmierci wszyscy są równi.
Kontekst: „Dżuma” Alberta Camusa, w której zaraza zabiera i dorosłych, i niewinne dziecko.
„Pieśń o Rolandzie” (fragmenty): zadanie 12
12. Średniowieczny wzorzec rycerza
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Pieśni o Rolandzie. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Roland jest wierny Karolowi Wielkiemu, odważny i pobożny, a honor stawia wyżej niż życie. W wąwozie Roncevaux długo nie chce zadąć w róg, bo wezwanie pomocy uważa za hańbę. Umierając, modli się, podaje Bogu rękawicę i kładzie się twarzą w stronę wrogów.
Kontekst: „Konrad Wallenrod” Adama Mickiewicza, w którym bohater łamie rycerski kodeks otwartej walki, żeby ratować ojczyznę.
Renesans: zadania 13–15
William Szekspir, „Makbet”: zadania 13–15
13. Moralna odpowiedzialność za czyny
Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Makbet zabija Dunkana z ambicji i pod naciskiem żony, choć się waha i wie, że postępuje źle, a po zbrodni nie może zasnąć. Kolejne morderstwa, Banka i rodziny Makdufa, mają zabezpieczyć władzę, a tylko powiększają winę. Odpowiedzialność dosięga obojga: Lady Makbet popada w obłęd, a Makbet ginie z ręki Makdufa.
Kontekst: „Balladyna” Juliusza Słowackiego, w której bohaterka idzie do władzy po trupach, a karą jest śmierć od pioruna.
14. Czy człowiek decyduje o własnym losie?
Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Czarownice przepowiadają Makbetowi koronę, ale nie mówią, że ma zabić króla. Gdy pierwsza część przepowiedni się spełnia, Makbet postanawia pomóc losowi i od tej chwili sam odpowiada za swoje czyny. Warto pokazać to napięcie: przepowiednie się spełniają, a jednak każdą zbrodnię bohater wybiera świadomie.
Kontekst: „Balladyna” Juliusza Słowackiego, w której Goplana i jej słudzy mieszają w ludzkich losach, ale po nóż sięga sama Balladyna.
15. Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy?
Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Na początku Makbet jest dzielnym i lojalnym wodzem. Władza zdobyta zbrodnią zmienia go w tyrana, który żyje w ciągłym lęku i każe zabijać kolejnych ludzi, a Szkocja pogrąża się w terrorze. Pod koniec Makbet nie umie już nawet opłakać żony i mówi, że życie to opowieść idioty, która nic nie znaczy.
Kontekst: „Balladyna” Juliusza Słowackiego, w której bohaterka, żeby utrzymać tron, zabija wspólnika Kostryna i wypiera się własnej matki.
Barok: zadania 16–17
Molier, „Skąpiec”: zadania 16–17
16. Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym?
Omów zagadnienie na podstawie Skąpca Moliera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Harpagon kocha pieniądze bardziej niż dzieci: oszczędza na wszystkim, a szkatułkę ze złotem zakopuje w ogrodzie. Gdy ją traci, rozpacza tak, jakby stracił kogoś bliskiego. Bogactwo nie daje mu spokoju, bo każda myśl o utracie zamienia się w lęk i podejrzliwość wobec wszystkich, także własnych dzieci.
Kontekst: „Opowieść wigilijna” Charlesa Dickensa, w której Scrooge odnajduje szczęście dopiero wtedy, gdy zaczyna dzielić się majątkiem.
17. Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi
Omów zagadnienie na podstawie Skąpca Moliera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Konflikt w domu Harpagona bierze się ze skąpstwa ojca. Harpagon chce wydać Elizę za bogatego starca Anzelma, bo ten weźmie ją „bez posagu”, a sam zamierza poślubić Marianę, którą kocha jego syn Kleant. Dzieci muszą ukrywać przed ojcem uczucia i długi, a zamiast szacunku jest między nimi nieufność i rywalizacja.
Kontekst: „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, w którym zbuntowany Cezary docenia poświęcenie matki dopiero po jej śmierci.
Oświecenie: zadanie 18
Ignacy Krasicki, wybrana satyra: zadanie 18
18. Wady ludzkie w krzywym zwierciadle satyry
Omów zagadnienie na podstawie znanej Ci satyry Ignacego Krasickiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Wybierz jedną satyrę i pokaż, jak Krasicki ośmiesza wadę przez przesadę i ironię. W „Pijaństwie” bohater po wczorajszej libacji wylicza szkody, jakie wyrządza wódka, i zarzeka się, że nie będzie pił, a na końcu i tak ma ochotę się napić. W „Żonie modnej” pan Piotr żeni się dla majątku z kobietą, która rujnuje go kaprysami i zagraniczną modą.
Kontekst: druga satyra Krasickiego albo „Skąpiec” Moliera, który też śmiechem piętnuje ludzką wadę.
Romantyzm: zadania 19–29
Adam Mickiewicz, „Romantyczność” i wybrane ballady: zadania 19–20
19. Świat ducha a świat rozumu
Omów zagadnienie na podstawie Romantyczności Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Karusia widzi zmarłego ukochanego i rozmawia z nim, a lud jej wierzy i współczuje. Starzec, który ufa tylko swojemu „oku i szkiełku”, uznaje dziewczynę za obłąkaną. Narrator staje po stronie Karusi: „Czucie i wiara silniej mówi do mnie / Niż mędrca szkiełko i oko”.
Kontekst: spór klasyków z romantykami w Warszawie lat 20. XIX w. albo „Makbet” Szekspira, w którym świat nadprzyrodzony okazuje się realny.
20. Na czym polega ludowa sprawiedliwość?
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci ballad Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Ballady Mickiewicza pokazują, że winę rozlicza natura albo siły nadprzyrodzone, a kara jest surowa i odpowiada przewinie. W „Lilijach” pani zabija męża i sadzi na jego grobie lilie, ale zbrodni nie da się ukryć: w kościele zjawia się duch zamordowanego. Strzelec ze „Świtezianki” łamie przysięgę wierności i ginie w jeziorze.
Kontekst: „Dziady” cz. II, w których duchy uczą, że kto nie doznał goryczy, nie dozna słodyczy w niebie, a kto nie był człowiekiem, temu człowiek nie pomoże.
Adam Mickiewicz, „Dziady” cz. III: zadania 21–29
21. Losy młodzieży polskiej pod zaborami
Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Dramat pokazuje prześladowanie filomatów i filaretów w Wilnie: aresztowania, przesłuchania i wyroki zesłania. W scenie więziennej Sobolewski opowiada o wywożeniu kolegów na Sybir, o skatowanym Janczewskim i wycieńczonym Wasilewskim, a w „Salonie warszawskim” Adolf mówi o Cichowskim, który po latach śledztwa wyszedł z więzienia złamany.
Kontekst: „Pokolenie” Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, wiersz o młodych, którym wojna odebrała młodość.
22. Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia
Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najważniejsze jest Widzenie księdza Piotra: Polska, ukrzyżowana przez zaborców jak Chrystus, przez cierpienie odkupi inne narody i zmartwychwstanie. Wizję zamyka zapowiedź wskrzesiciela narodu, którego imię to „czterdzieści i cztery”. W tym świetle ofiara uwięzionej młodzieży nie idzie na marne.
Kontekst: „Kordian” Juliusza Słowackiego, w którym mesjanizm ustępuje hasłu „Polska Winkelriedem narodów”, czyli czynnej ofierze za innych.
23. Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy
Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najlepiej widać je w „Salonie warszawskim”. Przy stoliku arystokraci i urzędnicy rozmawiają o balach i łaskach u władz i nie chcą słuchać o cierpieniu rodaków, a przy drzwiach stoją młodzi patrioci, poruszeni losem Cichowskiego. Do tego dochodzą sceny u Senatora: goście bawiący się na balu u Nowosilcowa i ślepa pani Rollison, która błaga o litość dla syna.
Kontekst: protest Tadeusza Rejtana na Sejmie Rozbiorowym w 1773 r. albo obraz Jana Matejki „Rejtan – Upadek Polski”.
24. Różne postawy człowieka wobec Boga
Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Konrad w Wielkiej Improwizacji buntuje się przeciw Bogu. Oskarża Go o obojętność na cierpienie narodu, żąda „rządu dusz”, a w pysze niemal nazywa Go carem. Jego przeciwieństwem jest ksiądz Piotr, który w pokorze leży krzyżem i dzięki temu dostępuje widzenia przyszłości Polski.
Kontekst: „Hymn” („Smutno mi, Boże!”) Juliusza Słowackiego, w którym podmiot liryczny zwierza się Bogu z samotności i tęsknoty za ojczyzną.
25. Jakie prawdy o człowieku ujawniają jego sny albo widzenia?
Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Sny i widzenia odsłaniają wnętrze bohaterów. Pokorny ksiądz Piotr widzi przyszłość narodu, Ewa w śnie o różach okazuje się czysta i gotowa do ofiary, a Senator śni o łasce i niełasce cara, co obnaża jego lęk i służalczość. Widzenie zależy więc od tego, kim jest człowiek.
Kontekst: sen Raskolnikowa o zakatowanej szkapie ze „Zbrodni i kary”, który odsłania jego wewnętrzny sprzeciw wobec przemocy.
26. W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych?
Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Mickiewicz sięga po Biblię, żeby nadać cierpieniu Polaków sens religijny. W Widzeniu księdza Piotra naród niesie krzyż jak Chrystus, umiera i zmartwychwstaje, car występuje jako Herod, a prześladowanie młodzieży przypomina rzeź niewiniątek. Dzięki temu klęska staje się ofiarą, która ma przynieść zbawienie.
Kontekst: „Bogurodzica”, w której biblijne postacie Maryi i Jana Chrzciciela pośredniczą w modlitwie do Chrystusa.
27. Walka dobra ze złem o duszę ludzką
Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
O duszę Konrada walczą duchy dobre i złe już w Prologu, gdy więzień śpi w celi. Po Wielkiej Improwizacji, w której w pysze buntuje się przeciw Bogu, opętanego Konrada ratuje ksiądz Piotr. Egzorcyzmami wypędza złego ducha, a pokora i modlitwa wygrywają z pychą.
Kontekst: „Faust” Johanna Wolfganga Goethego, w którym Bóg i Mefistofeles zakładają się o duszę uczonego.
28. Czym dla człowieka może być wolność?
Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Wolność jest w dramacie wartością, za którą płaci się więzieniem, zesłaniem i zdrowiem. Więźniowie z celi Konrada stracili ją dosłownie, ale nie stracili ducha: w wigilię śpiewają i żartują, a Janczewski wywożony na Sybir woła „Jeszcze Polska nie zginęła”. Dla nich wolność osobista nie istnieje bez wolności ojczyzny.
Kontekst: „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall, w której ludzie z getta bronią resztek wolności i godności, nawet wybierając, jak umrzeć.
29. Motyw samotności
Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Konrad to typowy samotny bohater romantyczny. Czuje się niezrozumiany przez ludzi, a w Wielkiej Improwizacji za godnych słuchaczy uważa tylko Boga i naturę. Choć kocha i cierpi „za miliony”, z tym cierpieniem zostaje sam, a jego bunt kończy się omdleniem.
Kontekst: Ignacy Rzecki z „Lalki” Bolesława Prusa, romantyk w pozytywistycznej Warszawie, otoczony ludźmi, a jednak samotny.
Chcesz mieć pełne opracowania pod ręką? W kursach Akademii Polskiego są opracowania wszystkich 76 zadań, ułożone epokami: wstęp, omówienie lektury, kontekst i zakończenie. Zobacz, co jest w kursach.
Pozytywizm: zadania 30–41
Bolesław Prus, „Lalka”: zadania 30–35
30. Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania?
Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Miłość do Izabeli Łęckiej popycha Wokulskiego do wielkich czynów: zdobywa majątek, kupuje kamienicę Łęckich i wchodzi do świata arystokracji. Ta sama miłość go niszczy, bo idealizuje kobietę, która nim gardzi. Po rozmowie Izabeli ze Starskim w pociągu Wokulski próbuje popełnić samobójstwo.
Kontekst: tragedia „Romeo i Julia” Williama Szekspira, w której miłość daje kochankom odwagę, ale prowadzi ich do śmierci, a dopiero ta śmierć godzi zwaśnione rody.
31. Praca jako pasja człowieka
Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Pasję pracy ma Rzecki, który od lat żyje sklepem i pilnuje każdego szczegółu. Jeszcze wyraźniej widać ją u naukowców: Ochocki marzy o machinie latającej, a profesor Geist w Paryżu poświęca życie badaniom nad metalem lżejszym od powietrza. Wokulski ich podziwia, bo praca nadaje ich życiu sens.
Kontekst: pozytywistyczne hasła pracy organicznej i pracy u podstaw, które uznawały pracę za obowiązek wobec społeczeństwa.
32. Jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie?
Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
W świecie „Lalki” pochodzenie liczy się bardziej niż zasługi. Izabela gardzi Wokulskim jako kupcem, choć jest bogatszy od jej zubożałej rodziny, a arystokraci przyjmują go, bo mogą skorzystać z jego pieniędzy. Pieniądz otwiera drzwi salonów, ale nie daje przynależności.
Kontekst: „Skąpiec” Moliera, w którym Harpagon wybiera córce męża według majątku, a nie uczucia.
33. Konfrontacja marzeń z rzeczywistością
Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Wokulski zakochuje się w Izabeli, którą widzi w teatrze, i tworzy w wyobraźni ideał, który niewiele ma wspólnego z prawdziwą, próżną i chłodną arystokratką. Kolejne sygnały ignoruje, aż w pociągu do Krakowa słyszy jej rozmowę ze Starskim i złudzenia się rozpadają. Rozczarowanie prowadzi go do próby samobójczej.
Kontekst: „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, w którym Cezary zamiast obiecanych przez ojca szklanych domów widzi po przekroczeniu granicy błoto i biedę.
34. Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi?
Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Warszawa w „Lalce” ma dwa oblicza: eleganckie Krakowskie Przedmieście i Aleje Ujazdowskie oraz nędzne Powiśle, które Wokulski ogląda ze współczuciem. Paryż zachwyca go nowoczesnością, ale i tam nie znajduje spokoju. Miasto daje szanse, a zarazem odsłania biedę i obojętność ludzi.
Kontekst: Petersburg ze „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego, duszny i nędzny, sprzyjający obłędowi Raskolnikowa.
35. Czym dla człowieka mogą być wspomnienia?
Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
„Pamiętnik starego subiekta” pokazuje, że dla Rzeckiego wspomnienia są całym światem. Wraca w nich do ojca, wielbiciela Napoleona, i do walki na Węgrzech w czasie Wiosny Ludów. Dają mu tożsamość i siłę, ale też zamykają go w przeszłości, przez co nie rozumie nowych czasów.
Kontekst: Epilog „Pana Tadeusza”, w którym emigrant wraca pamięcią do „kraju lat dziecinnych”, albo „Trumna jesionowa” Władysława Broniewskiego, wiersz ojca o zmarłej córce.
Henryk Sienkiewicz, „Potop” (fragmenty): zadanie 36
36. Postawy odwagi i tchórzostwa
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Odwagę pokazuje obrona Jasnej Góry. Przeor Kordecki podtrzymuje ducha obrońców, a Kmicic nocą wysadza szwedzką kolubrynę, ryzykując życie. Po drugiej stronie są ci, którzy wybierają wygodę albo zdradę, jak Janusz Radziwiłł, który przechodzi na stronę Szwedów i umiera opuszczony w Tykocinie.
Kontekst: „Salon warszawski” z „Dziadów” cz. III, w którym patrioci przy drzwiach i ugodowi goście przy stoliku zupełnie inaczej reagują na opowieść o Cichowskim.
Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara”: zadania 37–41
37. Walka człowieka ze swoimi słabościami
Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Raskolnikow chce udowodnić, że jest jednostką wybitną, której wolno przekroczyć prawo. Po zabójstwie traci jednak panowanie nad sobą: ma gorączkę, majaczy i sam ściąga na siebie podejrzenia śledczego Porfirego. Jego największą słabością okazuje się pycha, a walka z nią trwa aż do epilogu na Syberii.
Kontekst: „Makbet” Williama Szekspira, w którym ambicja popycha bohatera do zbrodni, a sumienie dręczy go widmem Banka.
38. Motyw winy i kary
Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Raskolnikow zabija lichwiarkę Alonę Iwanowną i jej siostrę Lizawietę, która niespodziewanie wraca do mieszkania. Prawdziwa kara zaczyna się jeszcze przed wyrokiem: lęk, wyrzuty sumienia i odcięcie od bliskich męczą go bardziej niż groźba więzienia. Dopiero przyznanie się, katorga i miłość Soni otwierają mu drogę do odkupienia.
Kontekst: „Balladyna” Juliusza Słowackiego, w której karę wymierza piorun, czyli siła z zewnątrz, a nie sumienie.
39. Ile człowiek jest gotów poświęcić dla innych?
Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Sonia Marmieładowa sprzedaje się, żeby utrzymać ojca, macochę i jej dzieci, a potem jedzie za Raskolnikowem na Syberię. Dunia jest gotowa wyjść za Łużyna, którego nie kocha, żeby pomóc bratu, a matka wysyła synowi pieniądze, których sama nie ma. Z miłości człowiek potrafi poświęcić nawet godność i własne szczęście.
Kontekst: ofiara Chrystusa, który według Ewangelii oddaje życie za ludzi.
40. Co może determinować ludzkie postępowanie?
Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Na zbrodnię Raskolnikowa składa się kilka przyczyn: skrajna bieda, teoria o ludziach wybitnych, podsłuchana w gospodzie rozmowa o tym, że zabicie lichwiarki byłoby pożyteczne, i duszna atmosfera Petersburga. Dostojewski pokazuje, że człowiek ulega okolicznościom, ale ostatecznie sam podejmuje decyzję i za nią odpowiada.
Kontekst: „Makbet” Williama Szekspira, w którym przepowiednia i namowy żony popychają bohatera do zbrodni, ale wybór należy do niego.
41. Motyw przemiany bohatera
Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Raskolnikow przechodzi drogę od pychy i teorii nadczłowieka przez zbrodnię i cierpienie do przyznania się do winy. Przełomem są rozmowy z Sonią, która czyta mu o wskrzeszeniu Łazarza. Pełna przemiana przychodzi dopiero w epilogu, na katordze, gdy bohater odkrywa, że kocha Sonię.
Kontekst: „Makbet” Williama Szekspira, w którym przemiana idzie w przeciwną stronę: od lojalnego wodza do tyrana.
Młoda Polska: zadania 42–47
Stanisław Wyspiański, „Wesele”: zadania 42–46
42. Co utrudnia porozumienie między przedstawicielami różnych grup społecznych?
Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Na weselu inteligencja zachwyca się wsią jak teatrem, ale jej nie zna. Pan Młody idealizuje chłopskie życie, a Dziennikarz zbywa pytania Czepca o politykę, pewny, że chłopi i tak jej nie zrozumieją. Chłopi z kolei pamiętają rabację galicyjską, którą przywołuje Upiór Jakuba Szeli, więc między stronami brakuje zaufania.
Kontekst: „Górą »Edek«” Marka Nowakowskiego, w którym inteligent i nowobogacki kierowca nie mają wspólnego języka.
43. Rola chłopów i inteligencji w sprawie niepodległościowej
Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Chłopi w „Weselu” są gotowi do walki i na wezwanie przychodzą z kosami. Zawodzi inteligencja: Gospodarz po nocy niewiele pamięta, misję przekazuje Jaśkowi, a ten gubi złoty róg. Wyspiański pokazuje, że zryw wymaga przywódców, a elity nie dorosły do tej roli.
Kontekst: bitwa pod Racławicami z 1794 r., w której chłopi kosynierzy walczyli razem ze szlachtą pod wodzą Kościuszki.
44. Sen o Polsce czy sąd nad Polską?
Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
„Wesele” jest jednym i drugim. Snem, bo w noc weselną przychodzą zjawy z przeszłości, a Wernyhora przynosi obietnicę powstania. Sądem, bo te same zjawy obnażają słabości gości: Stańczyk oskarża Dziennikarza, Rycerz Czarny pokazuje Poecie jego bezsilność, a chocholi taniec w finale zamienia całe towarzystwo w bezwolny korowód.
Kontekst: „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza, w którym Soplicowo jest raczej snem o utraconej ojczyźnie, choć nie brak w nim krytyki szlacheckich wad.
45. Symboliczne znaczenie widm i zjaw
Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Każda zjawa w „Weselu” przychodzi do kogoś, kogo dręczy jakiś lęk albo marzenie, i mówi mu to, czego on sam nie chce przyznać. Hetman Branicki przypomina Panu Młodemu o zdradzie własnej warstwy, Upiór Szeli budzi u Dziada pamięć rzezi, a Wernyhora daje Gospodarzowi złudną nadzieję na powstanie. Zjawy są lustrem sumienia bohaterów.
Kontekst: duch Banka w „Makbecie” Szekspira, który pojawia się na uczcie jako znak wyrzutów sumienia.
46. Motyw tańca
Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Taniec towarzyszy weselu od początku i splata się z rozmowami gości. W finale Chochoł przygrywa, a zebrani poruszają się w kółko jak we śnie, bez woli i bez celu. Chocholi taniec staje się symbolem bezwładu społeczeństwa, które zamiast czynu wybiera sen.
Kontekst: średniowieczny danse macabre, np. w „Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, gdzie taniec oznacza równość wszystkich wobec śmierci.
Władysław Stanisław Reymont, „Chłopi” (fragmenty): zadanie 47
47. Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Życie Lipiec wyznaczają rok kościelny i kalendarz prac polowych, co oddają tytuły tomów: „Jesień”, „Zima”, „Wiosna” i „Lato”. Obyczaj reguluje wszystko, od wesela Boryny z Jagną przez Wigilię i Wielkanoc po spory o ziemię, i daje gromadzie poczucie wspólnoty. Ma też drugą stronę, bo kto łamie normy, zostaje odrzucony, jak Jagna wywieziona ze wsi na wozie z gnojem.
Kontekst: „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza, w którym szlacheckie obyczaje, od grzybobrania po poloneza, składają się na obraz polskości.
Dwudziestolecie międzywojenne: zadania 48–55
Stefan Żeromski, „Przedwiośnie”: zadania 48–53
48. Jakie znaczenie ma tytuł dla odczytania sensu utworu?
Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Przedwiośnie to pora przejściowa: zima jeszcze nie odeszła, a wiosna dopiero się zapowiada. Tak można odczytać sytuację Polski tuż po odzyskaniu niepodległości, pełną nadziei i niepokoju, i sytuację Cezarego, który dopiero szuka swojej drogi. Tytuł zapowiada przełom o nieznanym jeszcze kierunku, co podkreśla otwarte zakończenie z marszem na Belweder.
Kontekst: tytuł opowiadania „Górą »Edek«” Marka Nowakowskiego, który odsyła do „Tanga” Mrożka i podpowiada, jak czytać tekst.
49. Wojna i rewolucja jako źródła doświadczeń człowieka
Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Cezary poznaje rewolucję w Baku od środka. Najpierw zachwyca się jej hasłami, potem widzi głód, rzezie i śmierć matki z wycieńczenia przy przymusowej pracy, a w 1920 r. walczy w wojnie polsko-bolszewickiej. Te doświadczenia rozbijają jego naiwność, ale nie dają mu gotowej odpowiedzi, po której stronie stanąć.
Kontekst: opowiadania Tadeusza Borowskiego, np. „U nas w Auschwitzu…”, które pokazują, jak skrajne doświadczenie wojny zmienia system wartości człowieka.
50. Różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości
Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
W powieści ścierają się trzy wizje. Seweryn Baryka opowiada synowi utopię szklanych domów, Szymon Gajowiec stawia na stopniowe reformy i budowanie państwa od podstaw, a komunista Antoni Lulek chce rewolucji na wzór sowiecki. Cezary nie przyjmuje w pełni żadnej z nich, co pokazuje, jak ostry był spór o kształt nowej Polski.
Kontekst: historyczny spór Józefa Piłsudskiego, który myślał o federacji, z Romanem Dmowskim, który chciał państwa narodowego.
51. Młodość jako czas kształtowania własnej tożsamości
Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Cezary dojrzewa na oczach czytelnika. Z rozpieszczonego chłopca w Baku staje się buntownikiem zafascynowanym rewolucją, potem żołnierzem w 1920 r., gościem ziemiańskiej Nawłoci i studentem, który szuka własnych poglądów. Każdy etap uczy go czegoś o sobie, ale do końca nie wie, kim chce być.
Kontekst: Artur z „Tanga” Sławomira Mrożka, który buntuje się przeciw rodzicom i szuka idei, na której mógłby oprzeć życie.
52. Rola autorytetu w życiu człowieka
Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Dopóki ojciec jest w domu, Cezary jest grzecznym uczniem, a gdy Seweryn wyjeżdża na front, chłopak traci oparcie i ulega rewolucyjnym hasłom. W Polsce szuka nowych autorytetów: słucha Gajowca, który się nim opiekuje, ale też komunistów, którzy spierają się z Gajowcem. Powieść pokazuje, że młody człowiek bez autorytetu łatwo ulega cudzym ideom.
Kontekst: „Pieśń o Rolandzie”, w której najwyższym autorytetem dla bohatera jest rycerski kodeks honoru.
53. Utopijny i realny obraz rzeczywistości
Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Seweryn Baryka opowiada synowi o szklanych domach: tanich, czystych i zdrowych, budowanych w Polsce według nowego wynalazku. Rzeczywistość wygląda inaczej. Po przekroczeniu granicy Cezary widzi błoto i nędzę, a zderzenie utopii z realiami odsłania przepaść między marzeniami a możliwościami młodego państwa.
Kontekst: „Lalka” Bolesława Prusa, w której pozytywistyczne ideały rozbijają się o realia Warszawy, albo „Rok 1984” George’a Orwella, gdzie utopia zamienia się w koszmar.
Witold Gombrowicz, „Ferdydurke” (fragmenty): zadania 54–55
54. Groteskowy obraz świata
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Ferdydurke Witolda Gombrowicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Trzydziestoletni Józio zostaje cofnięty do szkoły przez profesora Pimkę i „upupiony”, czyli potraktowany jak dziecko. Groteska rządzi każdą sceną: pojedynek na miny Syfona i Miętusa, lekcja o tym, dlaczego Słowacki wielkim poetą był, nowoczesny dom Młodziaków, w którym postępowość też okazuje się pozą. Absurd i przesada pokazują, że ludzie żyją w sztucznych formach.
Kontekst: „Tango” Sławomira Mrożka, w którym groteska odsłania pustkę formy bez idei.
55. Człowiek wobec presji otoczenia
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Ferdydurke Witolda Gombrowicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
U Gombrowicza człowiek nigdy nie jest sobą, bo inni stale narzucają mu formę, „gębę” albo „pupę”. W szkole uczniowie dzielą się na chłopiąt i chłopaków, ale zarówno posłuszeństwo, jak i bunt są tylko odpowiedzią na cudzą presję. Józio przekonuje się, że od formy nie da się uciec, można uciec tylko w inną.
Kontekst: eksperyment Solomona Ascha z lat 50. XX w., w którym wiele osób podawało oczywiście błędną odpowiedź, żeby nie odstawać od grupy.
Literatura wojny i okupacji: zadania 56–61
Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu”: zadanie 56
56. „Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu
Omów zagadnienie na podstawie utworu Proszę państwa do gazu Tadeusza Borowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Narrator, Tadek, pracuje przy rozładunku transportu na rampie w Oświęcimiu-Brzezince i jest już „zlagrowany”. Obóz nauczył go obojętności, a nawet złości na ludzi jadących na śmierć, bo przez nich musi pracować. Borowski pokazuje, że system niszczy nie tylko ciało, ale i moralność, więc ofiarami są także ci, którzy przeżywają.
Kontekst: „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, w którym sowiecki łagier łamie ludzi takich jak Kostylew.
Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat” (fragmenty): zadania 57–58
57. Jakie znaczenie ma tytuł dla odczytania sensu utworu?
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Innego świata Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Tytuł pochodzi z „Zapisków z martwego domu” Fiodora Dostojewskiego, z których Herling-Grudziński wziął motto o odrębnym świecie z własnymi prawami. Łagier w Jercewie jest takim innym światem: obowiązują w nim inne normy, a żeby przeżyć, ludzie robią rzeczy niewyobrażalne na wolności. Tytuł podkreśla też, że ktoś z zewnątrz z trudem ten świat zrozumie.
Kontekst: tytuł „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall, wzięty ze słów Marka Edelmana o pracy lekarza.
58. Konsekwencje zniewolenia człowieka
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Innego świata Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Łagier odbiera ludziom nie tylko wolność, ale też solidarność i godność. Głód i praca ponad siły sprawiają, że więzień myśli tylko o przetrwaniu, a donosy i kradzieże stają się codziennością. Przykładem jest Kostylew, złamany w śledztwie, który przypala rękę w ogniu, żeby nie pracować dla systemu, a w końcu oblewa się wrzątkiem.
Kontekst: „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego, w którym obóz uczy więźniów obojętności na cudzą śmierć.
Hanna Krall, „Zdążyć przed Panem Bogiem”: zadania 59–61
59. Czy możliwe jest zachowanie godności w skrajnych sytuacjach?
Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Marek Edelman opowiada o ludziach z getta, którzy w nieludzkich warunkach próbowali zachować godność: o powstańcach, którzy wybrali walkę zamiast biernej śmierci, i o tych, którzy sami wybierali, jak umrą. Ważna jest scena z Żydem postawionym przez Niemców na beczce na pośmiewisko. Edelman wyciąga z niej wniosek, że nie wolno dać się wepchnąć na beczkę.
Kontekst: „Dziady” cz. III, gdzie skatowany Janczewski woła „Jeszcze Polska nie zginęła”, a więzienie nie łamie jego ducha.
60. Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie
Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Edelman był jednym z dowódców powstania w getcie, a wcześniej stał przy Umschlagplatzu, skąd ludzi wywożono do Treblinki. Mówi bez patosu, często sucho i we fragmentach, a Hanna Krall przeplata jego relację z rozmowami o współczesnych operacjach serca. Dzięki temu Zagłada przestaje być statystyką i ma twarze konkretnych ludzi.
Kontekst: „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego, opowiadanie z perspektywy więźnia, który sam uczestniczy w obozowej machinie.
61. Walka o życie z perspektywy wojennej i powojennej
Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Edelman w getcie ratował ludzi jako goniec szpitala i powstaniec, a po wojnie jako kardiolog, który razem z profesorem Molem leczy chorych na serce. W obu sytuacjach chodzi o to samo: zdążyć przed Panem Bogiem, czyli osłonić płomień świecy, zanim On ją zgasi. Doświadczenie getta tłumaczy, dlaczego każdy dzień życia pacjenta ma dla niego taką wartość.
Kontekst: „Dżuma” Alberta Camusa, w której doktor Rieux walczy o każdego chorego, choć wie, że zarazy nie da się pokonać raz na zawsze.
Literatura po 1945 r.: zadania 62–72
Albert Camus, „Dżuma”: zadania 62–65
62. Co skłania człowieka do poświęceń?
Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
W Oranie ludzie poświęcają się z różnych powodów. Rieux leczy, bo uważa to za zwykłą uczciwość, Tarrou zakłada ochotnicze oddziały sanitarne, bo chce być świętym bez Boga, a dziennikarz Rambert rezygnuje z ucieczki do ukochanej, bo wstydziłby się być szczęśliwym w pojedynkę. Camus pokazuje, że poświęcenie wynika z solidarności, a nie z chęci bycia bohaterem.
Kontekst: historia Maksymiliana Kolbego, który w 1941 r. w Auschwitz oddał życie za współwięźnia, ojca rodziny.
63. Człowiek wobec cierpienia i śmierci
Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Wobec zarazy mieszkańcy Oranu przyjmują różne postawy. Rieux i Tarrou walczą, ojciec Paneloux najpierw głosi, że dżuma to kara za grzechy, a po śmierci synka sędziego Othona zmienia ton, Cottard się cieszy, a inni uciekają w codzienność. Śmierci nie da się pokonać, ale można się jej przeciwstawić i nie zostawiać innych samych.
Kontekst: epidemia czarnej śmierci z XIV w. i średniowieczny motyw danse macabre, który oswajał ludzi z myślą o śmierci.
64. Czy możliwa jest przyjaźń w sytuacjach skrajnych?
Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Rieux i Tarrou zbliżają się do siebie w czasie zarazy: razem pracują, dzielą zmęczenie i rozmawiają o sensie walki. Symbolem ich przyjaźni jest nocna kąpiel w morzu, chwila wolności w zamkniętym mieście. Gdy Tarrou umiera na dżumę tuż przed końcem epidemii, Rieux czuwa przy nim do końca.
Kontekst: „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego, w których Alek i Zośka ryzykują życie, żeby odbić Rudego z rąk gestapo.
65. Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec zła?
Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Dżumę można czytać jako obraz każdego zła, także wojny i totalitaryzmu. Rieux, Tarrou i urzędnik Grand walczą z nią bez rozgłosu, Paneloux szuka wyjaśnienia w wierze, Rambert początkowo chce uciec, a Cottard i przemytnicy zarabiają na nieszczęściu. Na końcu Rieux przypomina, że bakcyl dżumy nigdy nie ginie i może się znów obudzić.
Kontekst: „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego, w którym obozowe zło rodzi obojętność nawet wśród ofiar.
George Orwell, „Rok 1984”: zadania 66–69
66. Czy możliwe jest zbudowanie doskonałego państwa?
Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Partia uważa Oceanię za ustrój doskonały, bo kontroluje wszystko: pracę, rodzinę, przeszłość, a nawet myśli. Ceną jest strach, donosy dzieci na rodziców, jak u Parsonsów, i zniszczenie każdej prywatnej więzi, także miłości Winstona i Julii. Orwell pokazuje, że próba zbudowania idealnego państwa siłą kończy się koszmarem.
Kontekst: „Utopia” Tomasza Morusa z 1516 r., od której wzięła się nazwa wymarzonego państwa, albo „Nowy wspaniały świat” Aldousa Huxleya.
67. Jak zachować wolność w państwie totalitarnym?
Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Winston próbuje ocalić wewnętrzną wolność: pisze pamiętnik, wiąże się z Julią i szuka kontaktu z Bractwem. Każdy z tych kroków śledzi Policja Myśli, a w Ministerstwie Miłości, w pokoju 101, Winston zdradza Julię i w końcu zaczyna kochać Wielkiego Brata. Orwell sugeruje, że w takim państwie wolność jest prawie niemożliwa, bo władza sięga po myśli.
Kontekst: „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall, w której ludzie z getta bronią resztek wolności i godności, choćby wybierając sposób śmierci.
68. Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym
Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Propaganda jest w Oceanii fundamentem władzy. Ministerstwo Prawdy stale przerabia gazety i dokumenty, Dwie Minuty Nienawiści kierują gniew tłumu na Goldsteina, a nieustanna wojna trzyma ludzi w strachu. Hasła Partii, takie jak „Wojna to pokój”, uczą akceptować sprzeczności.
Kontekst: socrealizm i cenzura w PRL, np. zdjęcie ze sceny „Dziadów” w reżyserii Kazimierza Dejmka w 1968 r.
69. Nowomowa jako sposób na ograniczenie wolności człowieka
Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Nowomowa ma zawęzić myślenie. Partia usuwa słowa, upraszcza gramatykę i zastępuje bogactwo określeń formami w rodzaju „plusdobry” czy „dwaplusdobry”. Syme z Ministerstwa Prawdy tłumaczy Winstonowi, że gdy zabraknie słów, myślozbrodnia stanie się niemożliwa.
Kontekst: książka Michała Głowińskiego „Nowomowa po polsku” o języku propagandy PRL albo „LTI” Victora Klemperera o języku Trzeciej Rzeszy.
Sławomir Mrożek, „Tango”: zadania 70–72
70. Bunt przeciwko porządkowi społecznemu
Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
W „Tangu” bunt jest już tradycją. Stomil i Eleonora w młodości obalili wszystkie konwenanse i żyją w bałaganie, który uważają za wolność. Artur buntuje się więc przeciw buntowi i chce przywrócić dawne zasady, ale forma bez idei nie działa, a jego próba przejęcia władzy kończy się śmiercią z ręki Edka.
Kontekst: „Antygona” Sofoklesa, w której bunt bohaterki przeciw rozkazowi władcy wynika z wierności prawom bogów.
71. Konflikt pokoleń
Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Mrożek odwraca zwykły układ: to rodzice, Stomil i Eleonora, są wiecznymi awangardzistami, a syn Artur domaga się porządku, ślubu w garniturze i szacunku dla tradycji. Spór pokoleń kończy się klęską obu stron i zwycięstwem Edka, który nie należy do żadnej z nich.
Kontekst: „Romantyczność” Adama Mickiewicza jako obraz sporu młodych romantyków ze starszymi klasykami.
72. Normy społeczne – ograniczają człowieka czy porządkują życie?
Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
W domu Stomila nie ma żadnych norm, panuje chaos, a wolność zamieniła się w obojętność. Artur próbuje narzucić rodzinie dawne formy, ale bez przekonania, które by za nimi stało, są one pustym rytuałem. Mrożek nie daje prostej odpowiedzi: brak norm prowadzi do rozpadu, a normy narzucone siłą otwierają drogę przemocy.
Kontekst: „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza, w którym forma jednocześnie zniewala i pozwala żyć wśród ludzi.
Literatura po 1989 r.: zadania 73–76
Marek Nowakowski, „Górą »Edek«”: zadanie 73
73. W jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego tekstu?
Omów zagadnienie na podstawie utworu Górą „Edek” Marka Nowakowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Nowakowski opisuje drobną scenę: nowobogacki kierowca wpycha się na miejsce parkingowe, na które cierpliwie czekał inteligent w małym fiacie. Tytuł odsyła do Edka z „Tanga” Mrożka, więc zwykła przepychanka nabiera szerszego znaczenia, bo w Polsce po 1989 r. wygrywa siła i pieniądz. Nawiązanie pozwala autorowi powiedzieć dużo w krótkim tekście.
Kontekst: „Latarnik” Henryka Sienkiewicza, w którym lektura „Pana Tadeusza” budzi w Skawińskim tęsknotę za ojczyzną.
Andrzej Stasiuk, „Miejsce”: zadanie 74
74. Miejsca ważne w życiu człowieka
Omów zagadnienie na podstawie Miejsca Andrzeja Stasiuka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Narrator stoi na pustym placu po łemkowskiej cerkwi, którą rozebrano i wywieziono do muzeum, i odtwarza w wyobraźni jej budowę, wnętrze i ludzi, którzy się w niej modlili. Puste miejsce okazuje się pełne pamięci o dawnych mieszkańcach i o przemijaniu. Ważne miejsca trwają w opowieści nawet wtedy, gdy nie ma już po nich śladu.
Kontekst: Soplicowo z „Pana Tadeusza”, „kraj lat dziecinnych” emigranta, albo miejsca pamięci, takie jak Auschwitz-Birkenau z opowiadań Borowskiego.
Olga Tokarczuk, „Profesor Andrews w Warszawie”: zadanie 75
75. Stan wojenny z perspektywy obcokrajowca
Omów zagadnienie na podstawie utworu Profesor Andrews w Warszawie Olgi Tokarczuk. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Angielski naukowiec przyjeżdża do Warszawy z wykładami i 13 grudnia 1981 r. budzi się w kraju, którego nie rozumie. Telefony milczą, opiekunka się nie zjawia, na ulicach stoją czołgi, a w sklepach są głównie ocet i kolejki. Nie zna języka ani kontekstu, więc stan wojenny przeżywa jak absurdalny sen, co jeszcze mocniej podkreśla grozę tamtych dni.
Kontekst: „Raport o stanie wojennym” Marka Nowakowskiego, czyli spojrzenie od środka, albo rola Jana Pawła II, który wspierał Polaków i mówił światu o ich sytuacji.
Ryszard Kapuściński, „Podróże z Herodotem” (fragmenty): zadanie 76
76. Czym dla człowieka może być podróżowanie?
Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Podróży z Herodotem Ryszarda Kapuścińskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Dla młodego Kapuścińskiego pierwsza podróż to spełnienie marzenia o przekroczeniu granicy, a potem spotkanie z obcą kulturą w Indiach i Chinach, które uczy pokory. Towarzyszą mu „Dzieje” Herodota, dzięki którym podróż w przestrzeni staje się też podróżą w czasie. Podróżowanie okazuje się sposobem poznawania drugiego człowieka i siebie.
Kontekst: „Odyseja” Homera, w której podróż jest drogą do domu, albo pobyt Wokulskiego w Paryżu z „Lalki”.
Jak się przygotować do zadań jawnych
76 zadań to dużo, ale od listopada do maja jest ponad pół roku. Przy czterech zadaniach tygodniowo przejdziesz całą listę do połowy marca, a kwiecień zostanie na powtórki i ćwiczenie na głos.
- Zacznij od lektur z największą liczbą zadań. „Dziady” cz. III, „Lalka”, „Przedwiośnie”, „Zbrodnia i kara” i „Wesele” to razem 31 zadań, czyli ponad 40% listy.
- Przygotuj kilka kontekstów, które pasują do wielu zadań. „Dżuma” przyda się przy cierpieniu niewinnych, heroizmie, przyjaźni i postawach wobec zła, a „Makbet” przy winie, władzy i przeznaczeniu.
- Ćwicz na głos z zegarkiem. Na oba zadania masz razem 10 minut, więc na zadanie jawne zostaje ok. 5 minut. Nagraj się i sprawdź, czy wypowiedź ma wstęp, rozwinięcie i zakończenie.
- Nie streszczaj. Egzaminator ocenia argumentację, a nie to, czy pamiętasz fabułę. Każdą scenę przywołuj po to, żeby czegoś dowieść.
- Przygotuj się do rozmowy. Komisja zada od 1 do 3 pytań, w tym co najmniej jedno o Twoje zdanie, np. czy postawa bohatera Cię przekonuje. Warto mieć opinię o każdej lekturze.
- Powtórz dokładnie lektury czytane w całości. Pomylenie losów głównych bohaterów to błąd kardynalny i 0 punktów za wypowiedź.
Konspekt to dopiero szkielet. W kursach są lekcje o egzaminie ustnym i osobna lekcja „Matura ustna”, a lektury, na których opierają się zadania jawne, omawiamy na wideo epoka po epoce.
Porównaj kursyMatura ZdanaUstna w kursach Akademii Polskiego
W kursach maturalnych omawiamy lektury na wideo, epoka po epoce, a w każdym kursie są też lekcje o egzaminie ustnym. Do powtórek masz notatki, słownik motywów i fiszki.
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych na maturze z polskiego 2027?
76. Wszystkie pochodzą z komunikatu dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. i dotyczą lektur obowiązkowych z zakresu podstawowego.
Czy pytania jawne 2027 są takie same jak w 2026 r.?
Tak. Lista obowiązuje w latach 2026–2028, więc w 2027 r. losujesz z tej samej puli co maturzyści rok wcześniej. Ta sama lista obowiązuje też w 2028 r.
Czy na ustnej losuję tylko pytanie jawne?
Nie. Zestaw ma dwa zadania: jawne z tej listy i niejawne, które poznasz dopiero na egzaminie. Do drugiego dostajesz tekst albo obraz i na jego podstawie omawiasz zagadnienie z literatury, sztuki albo języka.
Czy mogę zacząć od drugiego zadania?
Tak. Możesz zacząć od dowolnego zadania z zestawu. Na obie wypowiedzi masz razem do 10 minut.
Czy mogę robić notatki w czasie przygotowania?
Tak. Przez 15 minut możesz przygotować plan wypowiedzi, konspekt albo notatki pomocnicze. Nie możesz korzystać ze słowników ani innych pomocy.
Co się stanie, jeśli nie podam kontekstu?
Za treść wypowiedzi w zadaniu jawnym dostaniesz wtedy najwyżej 4 z 8 punktów. Kontekst nie musi być rozbudowany, ale musi pasować do zagadnienia.
Czy trzeba przygotować wszystkie 76 zadań?
Nie wiesz, który zestaw wylosujesz, więc najbezpieczniej znać wszystkie. Pomaga to, że wiele zadań dotyczy tych samych lektur, a dobrze dobrany kontekst pasuje do kilku zadań naraz.
Zespół Akademii Polskiego
Tworzymy kursy maturalne z polskiego na poziomie podstawowym i rozszerzonym. Przygotowało się z nami już ponad 2000 kursantów, a w 2026 r. nasi kursanci uzyskali na maturze średnio 85%. Poznaj nas.
Źródła: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. w sprawie listy jawnych zadań w części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w latach 2026–2028 (brzmienie wszystkich 76 zadań); informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025 (opis części ustnej i zasady oceniania, s. 15–25); komunikat dyrektora CKE z 20 sierpnia 2026 r. o harmonogramie egzaminów w 2027 r. (terminy części ustnej). Stan na 30 października 2026 r.
7 min czytaniaPrzykładowa rozprawka maturalna: temat z matury 2026 i omówienie według kryteriów CKE
9 min czytaniaJak napisać rozprawkę maturalną z polskiego: schemat krok po kroku i kryteria CKE
8 min czytaniaLektury obowiązkowe na maturę 2027: pełna lista CKE z podziałem na epoki